როგორც მრავალწლიანი გამოცდილების მქონე მთარგმნელი თავს ვალდებულად ვთვლი სათანადოდ აგიხსნათ ის რამდენიმე ინიციატივა თუ სიახლე, რასაც თქვენ, მკითხველნი ჩემს მიერ შესრულებულ თარგმანებში აღმოაჩენთ.
აქ მე შევეხები რამდენიმე, ოღონდ მართლაც რომ დრომოჭმულ საკითხს, რაც ხელს სერიოზულად უშლის საქართველოში მხატვრული თარგმანის (და არა მხოლოდ ლიტერატურულის!) საქმეს. თავს უფლებას ვაძლევ არ მივიღო, მაშასადამე არც დავეთანხმო ქართულ ენასა და ლიტერატურაში ეგზომ ყავლგასულ და დამყაყებულ არაერთ ნორმას, თუ მყარად გამჯდარ შეცდომას, რაც ასე აფერხებს ისევ ჩვენი ენის განვითარებას.
ჩემის ღრმა რწმენით, „ანტიკვარულ“ ჩარჩოებში მოქცეულ ქართულ ენას ხშირად უჭირს ფეხი აუწყოს იმ თანამედროვე და საერთაშორისოდ აღიარებულ სტანდარტებს, რაც ჩვენს საზღვრებს გარეთ შემდგარ ევოლუციას და პროგრესს მოაქვთ; ისინი ყველგან და ძალდაუტანებლად, თავისთავად მკვიდრდებიან. ასე რომ, ყოვლად გაუმართლებელი კარჩაკეტილობა საგრძნობ სირთულეებს უქმნის ქართველ მთარგმნელს მის ასპარეზზე.
ბოლოს და ბოლოს, ენა ხომ ცოცხალი ორგანიზმია, იგი მუდამ საკუთარ გზას ირჩევს, მას მიჰყვება და მრავალი, ხელოვნურად შექმნილი, ეგრეთწოდებული „ლინგვისტური“ აკრძალვების თუ წინაღობების მიუხედავად ენა თვითონ იმკვიდრებს გამოხატვის ახალ ფორმებს, ისევე, როგორც ბოლოს მაინც ცოცხალი ბალახი სჯაბნის ჟამგასული ასფალტის ფენას.
ენა ყოველდღიურად განიცდის ერთი შეხედვით თითქმის შეუმჩნეველ ცვლილებებს, პოულობს და იძენს გამოხატვის ახალ ფორმებს, ან ხშირად ექცევა საერთაშორისო ასპარეზზე დომინანტი ქვეყნის გავლენის ქვეშ, როგორც პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სამეცნიერო თუ სამართალის ლექსიკონში. სასაუბრო ენაც ასე იძენს სრულიად ახალი, ინოვაციური იდიომების წარმოთქმის უნარს. ამის მაგალითად სულაც ჩვენი, ერთი თაობის სიცოცხლის მანძილზე, ჩვენი ყური ერთობ სწრაფად შეეჩვია ისეთი უცნაური სიტყვების თუ სახელწოდებების ხმარებას, როგორიცაა თუნდაც „სენსიტიური“ საკითხი (მგრძნობიარე, ფაქიზი, ან დელიკატურის ნაცვლად), „ლოჯისტიკა“, ან „ლოჯისტიკური“ პრობლემები (საერთოდ გადაადგილების, ტვირთების და სატვირთო მანქანების განთავსების, ანუ სატრანსპორტო პრობლემების ნაცვლად), „ნარატივი“ (თხრობის სტილის, ან ამბავის მოყოლის მანერის ნაცვლად). ახალი სირთულეების წარმოქმნის სანაცვლოდ ვიყენებთ ქართული ენისთვის რაღაც უცნაურ „გამოწვევებს“ (თუმცა, ვინც ფლობს ინგლისურ ენას, ასეთი კიდევ უფრო იოლად ითვისებს ამ ინოვაციას სიტყვიდან Challenge), სატელევიზიო არხებზე ვუყურებთ, ან ზოგჯერ თავადაც ვმონაწილეობთ სხვადასხვა „თოქ-შოუებში“ (ისევ ინგლისური talk show-დან). ჩვენი ახალგაზრდა თაობაც (სხვათა შორის - ასაკოვნებიც!!!) სულ უფრო თამამად ირტყამს სხეულის სხვადასხვა ნაწილებზე „ტატუ“-ებს და დღეს არც აღარავის ახსენდება, რომ საკუთარ ტყავზე და საკუთარი ნებით ამ „ფერწერას“, ქართულად ოდესღაც სვირინგი ერქვა (საბჭოთა კრიმინალურ ჟარგონში კი наколка). სიხარულის და აღტაცების ნიშნადაც სულ უფრო ხშირად გვესმის ამერიკული შეძახილი „უაუ!“ (ისევ WOW!-ის პირდაპირი გადმოქართულება).

ამ მაგალითებით მავანთათვის არა მხოლოდ იმის შეხსებას ვცდილობ, რომ ენა ცოცხალი ორგანიზმია, არამედ იმის მტკიცებასაც, რომ მისი „დაბალზამირება“, ან რაღაც ბოლომდე გაურკვეველი „ურა-პატრიოტიზმით“ და ყურით მოთრეული ადათ-წესების წამდაუწუმ შეხსენებები ამაოცაა და მით უაზროც.

I – გემინაცია

ჩემი პირველი „უხერხულობა“ ქართული ენის „დაბალზამირების“ ერთ-ერთი ასეთი უტყუარი მალამო გაორმაგებულ თანხმოვანთა სრული მიუღებლობაა. ამ მოვლენას ენათმაეცნიერებაში გემინაცია ეწოდება. კეთილი და პატიოსანი და არც მე არ ვითხოვ ამას ქართული ენისგან. ღმერთმა დამიფაროს მსგავსი სურვილისგან! საქმე სულ სხვა ფაქტში მდგომარეობს. ქართულ ენაში ეს მოვლენა თუ არ არსებობს, თუმც იშვიათად, მაინც ვხვდებით გემინაციის მაგალითებს (ჩავვარდი, მედდა, მოგგვრის და ა.შ.) ღრმად გახლავართ დარწმუნებული რომ გაორმაგებული თანხმოვნები ქართულში მაინც და აუცილებლად დასაშვებია იმ უცხოური წარმოშობის გვარებისა თუ სახელწოდებების წარმოთქმისას (და წერის დროსაც!), როგორც ისინი წარმოითქმიან (და იწერებიან კიდეც) მათს ენებში.
მე იტალიური ენის სპეციალისტი გახლავართ და ჩემი ამ მოხსენებით ვცდილობ ხმა მივაწვდინო უპირველეს ყოვლისა ქართული ენის სიწმინდის დამცველ ავტორიტეტულ ფილოლოგთა და ენათმეცნიერთა ყურამდე. ვცდილობ შევასმინო მათ, რომ ქართულ ენაში არსებული ზოგი აკრძალვა საშინლად ამცირებს და აზიანებს იტალიურ ენას. გემინაცია, როგორც ენობრივი მოვლენა, ჯერ ერთი განუმეორებელ შნოს და ლაზათს სძენს ამ ულამაზეს ენას. ოღონდ, გაორმაგებული თანხმოვნების მნიშვნელობა იტალიურ ენაში მხოლოდ მისი ესთეტური, საამური ჟღერადობით არ ამოიწურება! გემინაციას დანტეს ენაში თავისი სემანტური დატვირთვაც გააჩნია: ერთი თუ გაორმაგებული თანხმოვანი, სიტყვებს სრულიად სხვადასხვა მნიშვნელობას სძენს. ამ ფაქტისადმი წაყრუებამ, დაუდევრობამ, უყურადღებობამ ან მის არაფრად ჩაგდებამ იტალიურად მოსაუბრე უცხოელი შესაძლოა ძალიან უხერხულ მდგომარეობაშიც ჩააგდოს. გიმეორებთ: იტალიურ ენაში ერთი, ან გაორმაგებული თანხმოვანი სიტყვებს სრულიად სხვადასხვა მნიშვნელობას სძენენ. მაგალითისთვის: polo (პოლუსი) - pollo (ქათამი); pala (ნიჩაბი) - palla (ბურთი); capello (თმა) - cappello (ქუდი); და ა.შ.

ეს საკითხი ჯერ კიდევ არ ამომიწურავს! თქვენს ყურადღებას მივაქცევდი კიდევ ერთი საკითხისკენ, რომლის შესახებაც ქართველ ენათმეცნიერთ კარგა ხნის წინაც უნდა დაეწყოთ გონივრული მსჯელობა და ანალიზი. საკითხი კი ეხება იტალიური (და საერთოდ უცხოური) სახელების და გვარების სწორად და მართებულად წარმოთქმას და მათ წერას. ისევ მაგალითებს მოვიშველიებ: Luca იტალიელი მამაკაცის ჩვეულებრივი სახელია, Lucca კი ერთ მშვენიერ იტალიურ ქალაქს ჰქვია ტოსკანაში. Toti იტალიის ეროვნული გმირის გვარია, როცა Totti - ყოფილი, სამაგიეროდ ცნობილი ფეხბურთელის (ფრანჩესკო ტოტტი მყავს მხედველობაში); Poli ცნობილი ადვოკატის გვარია, Polli კი ერთი ცნობილი მსახიობის; Zani ლომბარდიული გვარია, ხოლო Zanni რომანიისა და ვენეტოს ოლქებში გავრცელებული გვარია.

ქართული „თვითშემოქმედების“ ნათელ მაგალითად კი აი ამ ამბავს მოვიყვან: მოდით და ნიკო მარრზე ვისაუბროთ.

C’era una volta in Georgia una persona: Nikolai Yakovlevich Marr (Никола́й Я́ковлевич Марр, Nikolay Yakovlevich Marr; ნიკოლოზ იაკობის ძე მარი, Nikoloz Iak’obis dze Mari; 6 gennaio 1865 [O.S. 25 dicembre 1864] - 20 dicembre 1934) è stato uno storico e linguista di origine scozzese-georgiana che si guadagnò la reputazione di studioso del Caucaso negli anni ‘10 prima di intraprendere la sua “teoria iafetica” sull’origine del linguaggio (dal 1924), ora considerata pseudo-scientifica, e ipotesi linguistiche speculative correlate. Le ipotesi di Marr furono utilizzate come giustificazione nella campagna degli anni ‘20-‘30 in Unione Sovietica per l’introduzione dell’alfabeto latino per le etnie più piccole del paese. Nel 1950, la “teoria iafetica" perse il favore ufficiale, con Joseph Stalin che la denunciò come antimarxista.

Nico Marr nacque il 6 gennaio 1865 [O.S. 25 dicembre 1864] a Kutaisi, in Georgia (allora parte dell’Impero russo). Suo padre, James Montague Marr (1793–1874), era un inglese di probabile origine scozzese che si trasferì nel Caucaso nel 1822 per lavorare come commerciante, prima di dedicarsi all’orticoltura e lavorare con la famiglia Gurieli di Guria. Sua madre era una giovane donna georgiana (Agrafina Magularia). I genitori di Marr parlavano lingue diverse (James parlava inglese e Agrafina parlava il dialetto guriano del georgiano), e quindi riuscivano a malapena a capirsi. Quando Marr aveva 8 anni suo padre morì, lasciando la famiglia in circostanze difficili. [manca in georgiano]

ამ პიროვნების წარმოშობით უცხოურ გვართან, რბილად რომ ვთქვათ, სრულიად დაუშვებელმა თავნებობამ სამარცხვინო შედეგამდე მიგვიყვანა ქართველები. ამ ადამიანის გვარს ქართველები წერენ და წარმოთქვამენ - მარი. ერთი შეხედეთ, რას დაამსგავსეს ქართველებმა ეს შოტლანდიური გვარი Marr! როცა ამ დროს, ჩვენი სასიქადულო მეცნიერი და ისტორიკოსი, ივანე ჯავახიშვილი თავის ნაშრომებში ამ ადამიანს მუდამ ახსენებს როგორც ნიკო Marr, სწორედაც რომ ამ შოტლანდიური გვარის გაორმაგებული rr თანხმოვნის მართებულად წარმოთქმით. „… ამგვარად, კოვალევსკისა, მარრისა და ინოსტრანცევის გამოკვლევებმა ცხადჰყვეს…. (გვ.41; ივ. ჯავახიშვილი: „ქართველი ერის ისტორია“, წიგნი პირველი; სტალინის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამოცემა; თბილისი, 1951 წელი). ივანე ჯავახიშვილი ხშირად ახსენებს ამ მეცნიერს, მის გვარს გამუდმებით გაორმაგებული „რ“-თი წერს და ამისათვის ქართულ ბრუნვებსაც არ ერიდება: მარრმა, მარრს, და ა.შ.
აი, ბატონებო, თუ რას ნიშნავს დიდი ინტელექტი, განათლებულობა და დახვეწილობა, როცა მოკრძალებით მიმართავ უცხოური გვარის მქონე პიროვნებას. ასე სამაგალითოდ იქცეოდა ნათელმოსილი ივანე ჯავახიშვილი! [manca in italiano]

და ახლა ერთი შეხედეთ, თუ რას დავამსგავსეთ ამ კაცის ბიოგრაფია (გადმოღებულია ვიკიპედიიდან), სრულიად დაუკითხავად გადმოქართულებული (და შეიძლება ითქვას, თავხედურადაც!). მაშ ისიამოვნეთ:

„ნიკოლაი იაკოვლევიჩ მარი (Никола́й Я́ковлевич Марр, Nikolay Yakovlevich Marr; ნიკოლოზ იაკობის ძე მარი; 1865 წლის 6 იანვარი [O.S. 25 დეკემბერი 1864] — 20 დეკემბერი 1934 წ. კავკასიის მეცნიერი 1910-იან წლებში, სანამ დაიწყებდა თავის “იაფეტურ თეორიას” ენის წარმოშობის შესახებ (1924 წლიდან), რომელიც ახლა განიხილება როგორც ფსევდომეცნიერული და მასთან დაკავშირებული სპეკულაციური ლინგვისტური ჰიპოთეზები.
არის ჰიპოთეზები გამოყენებული იქნა როგორც დასაბუთება 1920-30-იან წლებში საბჭოთა კავშირში ლათინური ანბანის შემოღების კამპანიაში ქვეყნის მცირე ეთნიკურებისთვის. 1950 წელს „იაფეტური თეორია“ ოფიციალური მხარდაჭერიდან ჩამოშორდა, იოსებ სტალინმა კი ის ანტიმარქსისტულად გამოაცხადა.[საჭიროა წყაროს მითითება]
მარი დაიბადა 1865 წლის 6 იანვარს [დაბადების თარიღი: 1864 წლის 25 დეკემბერი] ქუთაისში, საქართველოში (მაშინ რუსეთის იმპერიის ნაწილი). მამამისი, ჯეიმს მონტეგიუ მარი (1793–1874), სავარაუდოდ შოტლანდიური წარმოშობის ინგლისელი იყო, რომელიც 1822 წელს კავკასიაში გადავიდა ვაჭრად სამუშაოდ, სანამ მებაღეობით დაკავდებოდა და გურიაში გურიელების ოჯახში მუშაობდა. დედამისი ახალგაზრდა ქართველი ქალი იყო (აგრაფინა მაგულარია). მარის მშობლები სხვადასხვა ენაზე საუბრობდნენ (ჯეიმსი ინგლისურად საუბრობდა, ხოლო აგრაფინა - ქართული ენის გურულ დიალექტზე) და ამიტომ ერთმანეთის გაგება მათთვის თითქმის შეუძლებელი იყო. როდესაც მარი 8 წლის იყო, მამამისი გარდაიცვალა, რის გამოც ოჯახი რთულ ვითარებაში აღმოჩნდა.

არა და არა, ბატონებო! ჩემს სიმართლეში ბოლომდე დარწმუნებული გახლავართ, რომ ჩვენ, ქართველებმა სათანადო პატივი უნდა მივაგოთ უცხოელთა სახელებს და გვარებს. ისევ იტალიურს მივუბრუნდები: ჩვენ ისინი არა მხოლოდ უნდა წარმოვთქვათ გაორმაგებული თანხმოვნებით, არამედ უნდა დავწეროთ კიდეც, რაც სულაც არ შეურაცხჰყოფს ქართული ენის ადათ-წესებს (ეს მათს გასაგებად, ვინც ასე ჯიუტად მისტირის „ქართულ ტრადიციებს“), პირიქით! ასეთი მიდგომით ქართველები პატივს მივაგებდით უცხოური წარმოშობის გვარებს, სხვა არაფერი. და ჩემის აზრით, ეს არც ისე ძნელია ჩვენთვის. აბა ერთხელ მაინც სცადეთ ჯერ მართებულად წარმოთქვათ მარჩელლო, მერე კი გაუმართლებლად გადმოქართულებული“ - მარჩელო; ან კიდევ ჯერ ჯოვანნი, მერე კი -ჯოვანი. და თუ ერთხელაც იმ უმშვენიერეს ტოსკანურ ქალაქში მოხვდებით, უმალ აღმოაჩენთ, რომ თქვენ ახლა ლუკაში კი არ ბრძანდებით, არამედ ლუკკაში! მერწმუნეთ, თქვენ ამას იქ ჯერ თვალით, მერე კი ყურითაც იოლად აღიქვამთ!

სხვათა შორის, ამ თემაზე არაერთხელ მისაუბრია იტალიელ ლიტერატორებთან და იტალიური ენა-ლიტერატურის მასწავლებლებთან. როდესაც შეიტყვეს, ამ ჩვენებური აკრძალვის გამოისობით, ქართველი მთარგმნელები იძულებულნი არიან მათი სახელები და გვარები მუდამ მხოლოდ ერთი თანხმოვნით წერონ, რბილად რომ ვთქვათ, გაიოცეს მხოლოდ. არადა, ნებისმიერ სხვა ენაზე (!!!) იტალიურ გვარებს ზუსტად ისევე წერენ და გამოთქვამენ კიდეც, როგორც თვითონ იტალიელები. მაგალითების მოსაყვანად მხოლოდ რუსული ენაც კმარა (სხვათა შორის, საკუთარ ენაში რუსებიც მწყრალად გახლავან თანხმოვანთა გაორმაგებასთან): Rossini - Россини, Donizetti - Доницетти, Leoncavallo - Леонкавалло, Giovanni Boccaccio - Джованни Боккаччо. ქართულად კი ვწერთ და გამოვთქვამთ: როსილი, დონიცეტი, ლეონკავალო, ჯოვანი ბოკაჩო.

რუსული ნორმა სწორია და გამართლებულიც, როცა ქართული სრულიად მცდარია და გაუმართლებელიც.

II – ლათინოზმები

მეორე „უხერხულობას“, თუ არ ვცდები, ჩვენს ენაში სხვა, უფრო ღრმა ფესვები გაუდგამს: ანუ კლასიკური ლათინური სახელების და გვარების ტრადიციული ფორმით წარმოთქმა. არადა, ლათინთა უპირველესმა მემკვიდრეებმა, ანუ იტალიელებმა ის არქაული ფორმები უფრო გაათანამედროვეს. და აი, როგორ მივიღეთ კიდეც შედეგად:

და იგივე მეორდება ნებისმიერ სხვა, ევროპულ ენებშიც (აქ მე უბრალოდ ადგილი აღარ მეყო სხვა მაგალითების მოსაყვანად). თავის მშობლიურ ენაზე დაწერილს საკუთარ შედევრში - „ღვთაებრივ კომედიაშიც“ კი, დანტე ჯერ კიდევ XIV საუკუნეში ახსენებს თავის მეგზურს და მჭურთნელს არა ვერგილიუსად, არამედ მას ვირჯილიოს უწოდებს. პირადად დანტემ ბატონებო!

ასე და ამგვარად მხოლოდ ჩვენ, ქართველები აღმოვჩნდით ერთგვარად უხერხული შედეგით ხელში. ნუთუ მართლაც ლათინთათვის ერთგულთა შორის ყველაზე უერთგულესნი ისევ ჩვენ აღმოვჩნდით? და ნუთუ ეს ფაქტი დღეს არავის არ აკვირვებს საქართველოში? რა მიზეზით არ ვცვლით ქართველები ამ აბსურდულ და ჟამგასულ ფორმას, ვერ ამიხსნია.

Ed ecco, a questo proposito, un’altra mia innovazione: nella mia opera “La divina commedia” di Dante Alighieri tradotta in georgiano, il lettore rivelerà un’altra anomalia… ovvero scoprirà nomi e toponimi latini o italiani pronunciati all’italiano moderno. Ad esempio: Cesare, Virgilio, Lucullo, Lucio, Pompeo, Marco, Claudio, Mantova, Napoli, Genova ecc.

Io mi rendo conto che la lingua latina contiene lo scibile assoluto dell’intera umanità; che il latino ci ha tramandato i nomi scientifici di tutti i rappresentanti della flora o della fauna; che anche in medicina e anatomia, i nomi scientifici di ogni muscolo o osso sono elencati in modo dettagliato e specifico. Sì, questo è proprio vero, ma noi georgiani, nelle conversazioni usiamo lo stesso le nostre denominazioni, come ad esempio:

Da questi esempi, infatti, non sembra affatto logico Marcus Aurelius - in georgiano მარკუს აურელიუსი (Markus Avreliusi); Decius - დეციუსი (Deciusi); Aeneas - ენეასი (Eneasi); Romulus - რომულუსი (Romulusi); Remus - რემუსი (Remusi); Tiberius - ტიბერიუსი (Tiberiusi); Titus - ტიტუსი (Titusi); Flavius - ფლავიუსი (Flaviusi). Sono profondamente convinto che questi nomi debbano essere pronunciati in georgiano nella loro forma attuale e corretta: მარკო აურელიო (Marko Aurelio); დეჩო (Decho); ენეა (Enea); რომოლო (Romolo); რემო (Remo); ტიბერიო (Tiberio); ტიტო (Tito); ფლავიო (Flavio), ecc.

Tanto che a pronunciare in tal modo questi nomi i georgiani non avranno alcuna difficoltà. Infatti, noi georgiani diciamo (e mangiamolo pure) ოხრახუშს (okhrakhushs), e non petroselium crispum !! Non so quanto a voi, ma io in georgiano do al cavallo ცხენს (tskhen s), con cui non offenderò nemmeno l’asino, e gli do in georgiano ვირი (viri). [manca in georgiano]

III – სლავიზმები

და აი, სწორედ ამ ფაქტთან დაკავშირებით კიდევ ერთი, რიგით მესამე უხერხულობაც: ჩემს ნაშრომში მკითხველი აღმოაჩენს ჩემს ინოვაციას ლათინურ და იტალიურ ტოპონიმებთან დაკავშირებით. მაგალითად მე ვარქმევ Cesare-ს ჩეზარეს, Vergilius-ს ვირჯილიოს, Lucullus ლუკულლოს (სხვათა შორის ივანე ჯავახიშვილიც ასევე იქცევა!), Lucius-ს ლუჩოს, Pompeous პომპეოს, Marcus-ს მარკოს, Claudius-ს კლაუდიოს, Mantova-ს ვუწოდებ მანტოვას, Napoli-ს ნაპოლის, Genova-ს ჯენოვას და ა.შ.
ჩემის აზრით, ყველა ქართველმაც, ჩვენც უნდა დავარქვათ Padova-ს პადოვა, Mantova-ს მანტოვა, Genova-ს ჯენოვა, Napoli-ს ნაპოლი, ანუ მათ ის დღევანდელი სახელები უნდა აღვუდგინოთ, როგორც მათ თვითონ იტალიელები დღეს უწოდებენ. და აი, რატომ—

საქართველო უხსოვარი დროიდან ხმელთაშუა ზღვის ცივილიზაციებს (ანუ ევროპას) განეკუთვნებოდა, მაგრამ ადრეული ფეოდალური ხანიდან მოყოლებული, ქართველები ევროპას ჯერ ბიზანტიის, მერე კი ოსმანთა იმპერიებმა ჩამოგვაცილეს და ჩვენ საბოლოოდ მოვექეცით ისლამური სამყაროს გარემოცვაში. მთელი საუკუნეების მანძილზე საქართველოს ევროპასთან კავშირის აღდგენა კი არა, თავის გადასარჩენად გამუდმებით ხმლის ტრიალი გვიწევდა მხოლოდ. 1801 წლიდან კი ჩვენ უკვე რუსეთის იმპერიის კოლონიად გადავიქეცით. რუსეთმა საქართველოში შემოიტანა რუსული სამყაროსთვის მახასიათებელი Крепостное право, ანუ ქართველი გლეხი მონა-ყმად აქცია, ქართველი თავად-აზნაურობა კი სამწუხაროდ რუსეთის იმპერიას ერთგულად ჩაუდგა სამსახურში და მთლიანად გაიყიდა (იშვიათი გამონაკლისების გარდა) რუსული ეპოლეტებისა თუ ლამპასების ბრჭყვიალებაზე. ეგ კი არა და, პეტერბურგმა ქართული ეკლესიის ავტოკეფალიაც გააუქმა, ეკლესიებში ქართულ ენაზე წირვებიც აკრძალა, ხოლო სემინარიებში წმინდა წერილები მხოლოდ რუსულ ენაზე ისწავლებოდნენ. საქართველოში ტოტალურმა უწიგნურობამ დაისადგურა: ილია ჭავჭავაძის და ვაჟა ფშაველას დროისთვის, ანუ XIX საუკუნეში ქართველთა 83% წერა-კითხვის სრული უცოდინარი გახლდათ. ქართველი თავად-აზნაურობა ევროპულ განათლებას მხოლოდ მოსკოვის და სანკტ პეტერბურგის უნივერსიტეტებში ეზიარებოდნენ. ჰოდა სწორედ იმ დროიდან დავიწყეთ ჩვენც, რუსული ჭრილიდან, ევროპული ტოპონიმების „გადმოქართულება“. ამის ნათელი მაგალითა თუნდაც კარტოფილის სახელწოდებაც: იგი ხომ ჩვენებურად რუსული картофель-იდან დამკვიდრდა, თვითონ რუსულ ენაში კი ის გერმანული kartoffeln ასე „გარუსდა“(იმპერატრიცა ეკატერინეს მმართველობისას რუსეთის იმპერიის მინისტრთა კაბინეტს ხომ მთლიანად გერმანელები შეადგენდნენ). ისე კი საინტერესოა, რუსეთის ნაცვლად ჩვენ იტალიელთა გავლენის ქვეშ რომ ჩავვარდნილიყავით, patata-ს მიხედვით, კარტოფილს ჩვენც ალბათ იტალიურ ყაიდაზე დავარქმევდით „პატატას“?

მაგრამ ჩვენ ლათინთათვის მიცემული იმ „ძმობის ფიცის“, თუ „ნათლობის“ ერთგულნი თუ დავრჩით, დღეს ისიც კი მაკვირვებს, თუ რატომ აღარ ვუწოდებთ კლასიკურ ლათინურ ყაიდაზე ლონდონს - „ლონდინიუმს“ (Londinium), მილანს კი - „მედიოლანუმს“ (Mediolanum)?

უნდა მოგახსენოთ, რომ პირველ ორ „უხერხულობასთან“ დაკავშირებით მე ჩემს სიმართლეში სრულიად გახლავართ დარწმუნებული, აი მესამე შემთხვევაში კი ვარაუდს გამოვხატავ მხოლოდ; ვსვამ მხოლოდ კითხვას და იქნებ ამ საკითხზე მართლაც ღირს დისკუსიების დაწყება!? ვიმეორებ: აქ მოყვანილი „უხერხულობები“ მერწმუნეთ, საგრძნობ სირთულეებს უქმნიან ქართველ მთარგმნელებს და მიჩნდება კითხვა: ოდესღაც გამჯდარი სიყალბე და გაუგებრობა (თანაც ასე დაუსაბუთებლად) ნუთუ არ უნდა გავაანალიზოთ, ვიმსჯელოთ ამგვარი პრობლემების შესახებ და თუ საჭიროც გახდა, იქნებ რეფორმების გატარებაც გაგვიხდეს აუცილებელი? ამ კითხვით მე ქართული ენის ენათმეცნიერთ, ფილოლოგებს თუ ლიტერატორთ, ერთი სიტყვით ამ სფეროში კარგად ჩახედულ სპეციალისტებს მივმართავ. იქნებ, ქართველებს მართლაც დაგვიდგა სიახლეების და რეფორმების გატარების დრო?

სხვათა შორის, განახლების რეფორმებს დღეს პირველ რიგში ქართულ ანბანში შექმნილი გაუგებრობებიც მოითხოვენ და თუკი ეს საკითხიც ვინმეს დააინტერესებს, ჩემს შეხედულებებს ანბანთან დაკავშირებით, სხვა ასპარეზზე მოგახსენებდით.

გიორგი ბუხნიკაშვილი მონრეალეს სიკულო-ნორმანული აკადემიის საპატიო აკადემიკოსი